Skip links

Herdenken doen we samen – Nico Rost, kamp Dachau overlever

In het tweede stuk in de reeks ‘Herdenken doen we samen’, een vijfdelige serie over het belang van herdenken van Nederland Maakt Impact en de stichting Nederlands Dachau Comité, blikken we terug op een van de Nederlandse overlevenden van het concentratiekamp Dachau, schrijver en verzetsman Nico Rost.

Wie was Nico Rost?

Nico Rost was veel. Journalist. Schrijver. Actief antifascist. Verzetsman. Communist. Liefhebber van de Duitse literatuur. Rokkenjager. Levensgenieter. Hij heeft Kafka ontmoet, was aanwezig bij de begrafenis van Lenin en sprak met Trotski. Bevriend met tal van schrijvers en kunstenaars uit binnen- en buitenland. Zijn naam heeft bij de lezer van nu nog een bekende klank door zijn boek Goethe in Dachau, dat duidelijk maakt dat zijn oorlogs- en kampervaringen hem niet weerhielden van de Duitse cultuur en literatuur te blijven houden. Niet Duitsland was verkeerd, de nazi’s waren dat.

Het schriftelijk nalatenschap van Nico Rost was van grote impact. Nico Rost stond bekend als een kritische schrijver die zijn pen als wapen tegen het opkomend fascisme inzette. Rost heeft na zijn tijd in Dachau alles in het werk gesteld om de doden uit Dachau ‘weer tot leven te wekken’ in wat hij zou schrijven. De verhalen van deze mensen moesten gekoesterd worden, of zoals Rost het zelf zei, de mensen moesten ‘’herleven, opdat de anderen die na hen komen, niet zullen sterven.’’ De vijf punten van het latere werk van Rost zijn:

  • de kwetsbaarheid van vrijheid, zichtbaar in de slachtoffers van politiek geweld;
  • de onuitwisbaarheid van oorlogsgeweld, gesymboliseerd door de omgekomen militairen;
  • de onrechtvaardigheid van discriminatie, verbeeld door zij die vermoord werden op grond van etniciteit en geaardheid;
  • de willekeur van geweld met burgerslachtoffers als symbool;
  • de universaliteit van geweld verbeeld door de oorlogsslachtoffers in Azië.

Het kamp

Nico Rost was zoals gezegd echter ook openlijk marxist en communist. Terwijl hij in Berlijn woonde en daar verder aan zijn stukken over vrijheid en het communisme schreef, kwam in 1933 Hitler aan de macht in Duitsland. Niet alleen zijn openlijke communistische ideeën, maar ook zijn vriendschappen met Joden brachten hem in de problemen. In maart 1933 werden al zijn boeken en schrijfwerken in beslag genomen door de Duitsers. Nico zag zijn werken nooit meer terug.

Niet veel later werd Nico Rost opgepakt door de Duitsers en zat hij drie weken vast in concentratiekamp Oranienburg. Nadat hij kort het land uit werd gezet hierop, ging hij in het verzet in Brussel, wat wederom opviel bij de Duitsers. Nico werd opgepakt en in Oranjehotel in Scheveningen vastgezet, totdat hij naar kamp Vught en concentratiekamp Dachau werd overgebracht.

Rost omschrijft zijn tijd in Dachau als een periode van grote ellende: ziektes, honger, luizen, angst, elke dag nieuwe doden maken het leven ondraaglijk in het kamp. Dat Nico het kamp overleeft, heeft hij te danken aan zijn contacten als schrijver in Berlijn. Hij wist een goede baan bij de ziekenbarak te krijgen, weg van het fysieke werk. Daarnaast kwam hij hier in contact met veel mede kampgenoten, waarmee hij discussieerde over politiek en filosofie.

Bevrijding

Nadat op 29 april 1945 kamp Dachau werd bevrijd door de Amerikanen, regelde Rost met een aantal landgenoten een bus waarmee zij naar huis konden komen. De Nederlandse overheid deed zijn best niet om hun landgenoten terug te halen. From Dachau to Holland, was er op de voorkant te lezen. De verhalen van deze busrit leven nog altijd voort in de werken van Rost.

Na de oorlog werd Rost een bekend schrijver, geliefd onder zijn politieke mede- en tegenstanders. Zijn werk Ik was weer in Dachau vertelt het verhaal van Nico Rost die terugkeert in het kamp en is te bestellen bij het Nederlands Dachau Comité.

Kijk voor meer informatie op www.dachau.nl

X